16.05.2026
Projektowana nowelizacja Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, oznaczona w wykazie prac legislacyjnych numerem UD349, wykracza poza zakres doraźnych korekt przepisów. To jedna z najbardziej doniosłych reform prawa rodzinnego ostatnich lat, której celem jest gruntowna rekonstrukcja modelu orzekania o relacjach rodzicielskich po rozpadzie związku. Projektowana regulacja ma na celu ustawowe ukształtowanie instytucji pieczy naprzemiennej (współdzielonej) jako domyślnej formy wykonywania władzy rodzicielskiej, która jak dotąd orzekana jest na gruncie niejednolitych konstrukcji wypracowanych
w praktyce orzeczniczej i bez jednoznacznej podstawy prawnej.
USTAWOWA REGULACJA PIECZY NAPRZEMIENNEJ JAKO GWARANCJA STABILNOŚCI SYSTEMU PRAWNEGO I JEDNOLITOŚCI ORZECZNICtwa
Polskie prawo rodzinne ma zostać rozbudowane o definicję pieczy współdzielonej, kryteria jej orzekania w sprawach o rozwód i separację oraz między rodzicami żyjącymi w rozłączeniu, a także o uregulowania usprawniające i unowocześniające postępowanie
w tych sprawach. Brak w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wyraźnej regulacji pieczy naprzemiennej nie oznacza jednak niedopuszczalności jej orzekania. Jak twierdzi projektodawca, oficjalne wprowadzenie instytucji pieczy współdzielonej do systemu prawnego po prostu zakończy dotychczasową nieprzewidywalność w zakresie rozstrzygania o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej po rozstaniu rodziców. Zaznacza, że w braku jednoznacznej definicji pieczy naprzemiennej oraz wytycznych dotyczących orzekania tej formy sprawowania pieczy, sądy różnie intepretują, czym piecza naprzemienna jest,
a w konsekwencji podobne sprawy rozstrzygane są odmiennie, co podważa przewidywalność systemu prawnego. Na uwagę zasługuje również fakt, że brak definicji ustawowej, określonej podstawy prawnej i przesłanek do orzeczenia pieczy współdzielonej sprawia, że nie jest ona powszechną formą sprawowania pieczy nad dzieckiem po rozstaniu rodziców. Jeżeli już dochodzi jednak do jej orzeczenia, to na podstawie art. 58 § 1 i 1a k.r.o. (w przypadku rozwodzących się rodziców) i art. 107 § 2 k.r.o. (gdy chodzi o rodziców w separacji faktycznej i nie pozostających we wspólnym pożyciu, to znaczy nie zamieszkujących wspólnie oraz nie prowadzących wspólnego gospodarstwa domowego). W obowiązującym stanie prawnym
w porozumieniu rodzicielskim w sprawie o rozwód i o separację strony mogą wnioskować
o orzeczenie pieczy współdzielonej, co w praktyce stanowi często warunek konieczny orzeczenia tej formy pieczy.
PROPONOWANA DEFINICJA PIECZY WSPÓŁDZIELONEJ
Definicję pieczy współdzielonej (projektodawca to właśnie ten termin uznał za najlepiej oddający istotę wspólnego sprawowania pieczy) proponuje się w mającym zostać dodanym
art. 58 §1a1 k.r.o., zgodnie z którym „sąd może powierzyć wykonywanie władzy rodzicielskiej obojgu rodzicom oraz orzec, że każdy z rodziców sprawuje bieżącą pieczę nad dzieckiem w powtarzających się, lecz niekoniecznie równych okresach”. Powierzenie wykonywania władzy rodzicielskiej obojgu rodzicom oznacza w praktyce, że gdy dziecko przebywa u jednego z rodziców, to drugi nie traci na ten czas swej władzy rodzicielskiej,
a wykonuje ją w zakresie, który nie wymaga od niego bezpośredniej obecności przy dziecku. Rzecznik Praw Obywatelskich, w opinii z dnia 25 marca 2026 r. do przedmiotowego projektu ustawy zwrócił jednak uwagę, że proponowana definicja nie odpowiada założeniom projektodawcy wynikającym z uzasadnienia projektu, konkretniej nie precyzuje, że piecza współdzielona odnosi się do sytuacji, gdy rodzice mają różne miejsca pobytu. W związku
z powyższym, jak twierdzi RPO, brak jest na tę chwilę możliwości udzielenia jednoznacznej odpowiedzi na pytanie, czy sąd może orzec tę formę pieczy nad dzieckiem tylko wtedy, jeżeli w wyniku rozwodu lub rozstania rodziców będą oni mieli różne miejsce pobytu, czy też także wtedy, gdy pomimo rozwodu lub rozstania wciąż będą zamieszkiwać wspólnie.
ZASADĄ ORZEKANIA O PIECZY WSPÓŁDZIELONEJ BĘDZIE DOBRO DZIECKA
Projektodawca akcentuje, że nadrzędnym celem proponowanych zmian jest zacieśnienie więzi dziecka z obojgiem rodziców oraz stworzenie ram prawnych umożliwiających każdemu
z rodziców uczestnictwo w codziennym życiu dziecka, również w obliczu rozpadu związku. Mimo powyższego, piecza naprzemienna nie będzie orzekana obligatoryjnie, choć usytuowanie jej jako pierwszej wśród innych rozstrzygnięć dotyczących wykonywania władzy rodzicielskiej w art. 58 k.r.o. nakaże sądom traktować tę formę pieczy jako pierwszą do rozważenia. Wśród okoliczności, które sąd powinien brać pod uwagę przy rozstrzyganiu
o powierzeniu pieczy współdzielonej (projektowany art. 58 § 1a2 k.r.o.) ujęto:
- zdanie dziecka,
- jego wiek i stan zdrowia,
- zdolność rodziców do komunikacji i współpracy w sprawach dotyczących dziecka,
- sytuację osobistą rodziców,
- odległość pomiędzy miejscami pobytu rodziców,
- dotychczasowy podział obowiązków rodzicielskich.
Kompleksowa analiza każdego konkretnego przypadku w oparciu o te kryteria ma zapewnić realną efektywność pieczy współdzielonej, czyniąc dobro dziecka nadrzędnym wyznacznikiem decyzji sądu. Tym samym ma dojść do wyeliminowania swoistego niebezpieczeństwa automatycznego orzekania o pieczy naprzemiennej w sytuacji, gdy rodzice podpiszą w tej sprawie porozumienie rodzicielskie.
MIEJSCE ZAMIESZKANIA DZIECKA NIE WPŁYWA NA ZAKRES WŁADZY RODZICIELSKIEJ
Projektodawca wyjaśnia, że miejsce stałego pobytu dziecka (to, w którym faktycznie przebywa) wynikające z wyroku rozwodowego lub postanowienia sądu w stosunku do rodziców żyjących w rozłączeniu jest rozstrzygnięciem dotyczącym władzy rodzicielskiej. W konsekwencji, orzeczenie pieczy współdzielonej wiąże się z ustaleniem, że miejsce stałego pobytu dziecka będzie naprzemiennie w miejscu pobytu każdego z rodziców. W tym kontekście konstrukcja miejsca zamieszkania (przydatna jedynie przy wypełnianiu formalności, na przykład przy sprawach urzędowych) nie ma na władzę rodzicielską żadnego wpływu, ponieważ nie jest tak, że władza rodzicielska wynika z miejsca zamieszkania dziecka. Jeżeli jednak rodzice posiadający pełną władzę rodzicielską mają różne miejsca zamieszkania, to znaczy mieszkają w różnych miejscowościach, a dziecko nie przebywa stale u żadnego
z nich, miejsce zamieszkania dziecka podlega decyzji sądu opiekuńczego. Wynika to z zasady, że miejsce zamieszkania można mieć tylko jedno. Tak czy inaczej, powyższa decyzja nie determinuje zakresu władzy rodzicielskiej.
ETAP LEGISLACYJNY
Projekt ustawy przewiduje uznanie dotychczas zapadłych prawomocnych orzeczeń sądowych odpowiadających modelowi pieczy współdzielonej za orzeczenia zgodne z nowymi przepisami. Jak wynika z projektu, ustawa ma wejść w życie po upływie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia. Projekt podlega obecnie opiniowaniu.
